نظامی گنجوی

حجاب مردان در پنج گنج

اگر ما خرد داشتیم کجا این سرانجام داشتیم

حکمایی چون نظامی گنجوی را به پستو رانده. مرید فقهای مفلس گشتیم.

نظامی در «اسکندرنامه»، جریان رویایی اسکندر مقدونی با قِبچاقیان (قفچاق) بی‌نقاب و بی‌حجاب را زیبا به نظم کشیده است. سپاهیان اسکندر به موقع فتح دشت قفچاق، میل به کامجویی از زنان می‌کنند و اسکندر با سران و بزرگان قفچاق، به مناظره و گفتگو می‌نشیند. در لغتنامه برهان قاطع، محمدحسین ابن‌خلف تبریزی ذیل لغت قپجاق، چنین آورده است: «نام دشتی و صحرائی است از ترکستان و طایفه ای از ترکان همان نواحی را قبچاقی گویند». بخش شمالی دریای خزر را هم شامل میشود و خاستگاه تُرکان سلجوقی بوده است. ادامه را از زبان نظامی بخوانیم:

(تمام دشت را پوشیده از زیبارویان و لعبتان قپچاقی دید.)

(اشاره به اندام زیبا و صورت ماهِ قپچاقیان دارد)

(اشاره به تُرکانی که چشمانشان بادامی هست و بسیار زیبا و دل‌فریب‌)

(اشاره بر بی‌حجابی قپچاقیان دارد که نه نقابی بر صورت دارند و نه ترس از شوهر و برادر!)

(عزب پیشه به مردانی گویند که هیچ زنی اختیار نکنند. در اینجا اشاره به دوری سربازان اسکندر از همسرانشان می‌باشد)

(ترکتازی: تاخت و تاز ترکان در جنگ، بسیار سریع و شتابان و ناگاه باشد، به همین خاطر تشبیهات زیادی در ادبیات، بر ترکتازی آمده است. کسی از سربازان به زنان دست درازی نکرد)

(اسکندر، بزرگان قفچاق را به دیدار و صحبت در این باب فرا می‌خواند.)

(اسکندر در خلوت به بزرگان قفچاق گفت که زن اگر با حجاب و درنهان باشد بهتر است، نه اینگونه بی‌حجاب و راهزن دین و دل!)

(زنی که پیش بیگانگان و نامحرمان حجاب ندارد، شکوه خویشتن و آبروی شوهر خود را به باد خواهد داد!)

(زن حتی اگر از سنگ و آهن باشد؛ اما مگر نه اینکه بالاخره زن است؟)

شنیدند یک یک سخن‌های شاه

(بزرگان قفچاق بعد از شنیدن سخنان اسکندر، از سخن و داوری او سرپیچیدند؛ چراکه از آیین و عرف پوشش و حجاب زنان خود به‌درستی آگاه و مطلع بودند و آن را مطابق اصول خود می‌دیدند.)

(و بیان کردند که هرچند ما تسلیم و فرمانبر تو هستیم ای شاه، اما رعایت حجاب(چنانکه مدنظر شماست)، از دایره‌ی عهد و میثاق ما بیرون است و آیین ما قفچاقیان چیزی جز این است!)

(اگر در آیین شما رعایت حجاب اصل و شرط است، در آیین ما چشم‌برهم نهادن و خویشتن‌داری مردان شرط است!)

(از آنجاکه دیدن ِ روی نامحرمان شرط درستی و تربیت است و بهتر است که چنین باشد؛ پس جنایت و محاکمه را باید به چشم متوجه ساخت، نه روی!)

(و اگر شاه از این سخن درشت و صریح ما ناراحت نمی‌شود، چرا خود و سپاهیانت بدون اجازه و رعایت حرمت، چشم به پشت و روی زنان نامحرم می‌دوزید؟!)

(زیبارویان و زنان ما را همین‌قدر تعهد و فهمیدگی بس که با حریم و خوابگاه کسی کار ندارند؛ و دخالت و تجسس نابجا و ناروا در زندگی کسی نمی‌کنند.)

(با اسباب و فتوای حجاب و روبنده، چهره و زندگی زنان ما و ما را آزرده و مجروح نکن، تو اگر هنر و مردانگی‌ای داری نقاب و حجابی بر چشم خود و سپاهیانت بینداز!)

(اگر کسی نقاب و حجاب واقعی بر چشم خود بگذارد، حتی به زیباترین زنان ِ همچون ماه و آفتاب نیز نگاه و نظر سوئی نخواهد داشت)

(اگر شاه امر کند، همه ما برای او جان خواهیم داد؛ اما محال است که عرف و آیین خود را زیر پا بگذاریم!)

(اسکندر چون قدرت استدلال و زبان‌آوری آنان را دید، بی‌پاسخ و ناتوان ماند!)

#قلمبیداری

پادكست چاى با بنفشه

در پادكست به اين ابيات كه رسيدم به شنونده ها گفتم اين چند بيت رو بنويسين روى يك كاغذ و بزنين جايى كه هر روز ببينين.

نظامى فقط داستانسرا نيست. بين داستانهاش يك وقت به خودتون ميان ميبينين آرام تر و پذيرا ترين. داستان هاى نظامى شنيدنى و ياد گرفتنى ان. چاره غم، مرهم درد، شفاى جان. به پادكست #چاى_با_بنفشه گوش و عشق كنين. نوووش