گزار در تقابل با گذار
درست نویسی در ادبیات پارسی
استفاده از فعل «گزاردن» به معنی «شرح دادن»، «رسانیدن»، «تعبیر کردن» و «ترجمه کردن» «گزاردن» گاهی به معنای برگرداندن و رسانیدن از بیانی به بیانی یا ترجمه از زبانی به زبانی دیگر نیز به کار میرود. در واقع مفهومی به مانند «شرح دادن» و «تعبیر کردن» دارد.
مثال
و هر کسی خواب داند گزاردن، و استاد بوَد، چون کسی او را خوابی پرسد، اگر آن خواب بد بود او خاموش بوَد؛ نگزارد. (خوابگزار: تعبیر کننده و شرحدهنده خواب)
ترجمه بلعمی
من پیغام به تمامی بگزارم... باز گشتم و جواب بازبردم. (به معنی رسانیدن و شرح دادن)
تاریخ بیهقی، ابوالفضل بیهقی
نکتهها
برگذار کردن یا برگزار کردن، کدام صحیح است؟
در مورد این مورد که «برگزار کردن» درست است یا «برگذار کردن» اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. «برگذاشتن» به معنی «انجام دادن» و «به اتمام رسانیدن» است و «برگزاردن» به معنی «به عهده گرفتن» و «تقبل کردن». به لحاظ معنایی این دو فعل با هم یکسان نیستند. امروزه در بیشتر متون از فعل «برگزار کردن» استفاده میشود زیرا «برگذاشتن» امروزه کمتر کاربرد دارد و ممکن است با معنی آن کمتر آشنا باشند (هر چند متضاد این فعل یعنی «فروگذاری» به معنی «کوتاهی کردن» و «انجام ندادن» همچنان رایج است). از طرفی دیگر دلیل رواج بیشتر «برگزار کردن» در نوشتههای معاصر را میتوان این دانست که مفهوم آن را با «ادا کردن و به جا آوردن» یکی میگیرند. اگر به آشنایی بیشتر با این مبحث و بررسی نظریات مختلف در این مورد و نحوه ثبت این واژه در متون کهن علاقهمندید، میتوانید مقاله «برگزار یا برگذار» از علیاشرف صادقی را مطالعه کنید. به تفاوت بین واژههایی که میتوانند مفهومی دوگانه چون «وضع کننده» و «اجرا کننده» داشته باشند توجه کنید برخی واژههایی که از مصدر «گذاشتن» و «گزاردن» ساخته میشوند، با هر دو صورت استفاده از «ذ» و یا «ز» درست هستند اما معانی متفاوتی دارند. در این مواقع، انتخاب بین گذار یا گزار به معنی مورد نظر گوینده بستگی دارد:
مثال
قانونگذار: وضع کننده قانون
قانونگزار: اجرا کننده قانون
سنتگذار: آورده و وضعکننده سنت
سنتگزار: به جا آورنده سنت
با توجه به همه چیزهایی که گفته شد، میتوان به طور خلاصه گفت که برای تشخیص کاربرد و نوشتار درست دو فعل «گذاشتن» و «گزاردن»، پسوندهای گذار یا گزار و سایر ترکیبات آنها، بهتر است به مفهوم جمله توجه کنیم. به عنوان راه میانبر و برای تشخیص سریع، میتوان گفت هر گاه مقصود «به جا آوردن» و «ادا کردن» (و با کاربرد کمتری «شرح دادن» و «تعبیر کردن») نبود، از فعل «گذاشتن» استفاده میکنیم؛ زیرا این فعل کاربرد و معانی گسترهتری دارد .
